Puls Žwiata
Žroda, 26 wrzeÂnia 2018www.puls-swiata.pl
Puls Žwiata


RAPORT: Birma

UCHOD┼╣CY W POLSCE

NORYLSK: Miasto-widmo

KINO AFGANISTANU

Cenzura Internetu w Chinach

Mały Tybet w Nepalu

ARGENTYNA: Okruchy dyktatury

Strefa Kultury:
Literatura

Teatr

Kino

Muzyka

Wystawa

Kanon

BIBLIOTEKA:
LINKI

KSIĄŻKI

DOKUMENTY

GALERIA FOTO

 
ZALOGUJ



NORYLSK: Miasto-widmo

Cena oswojenia Dalekiej Północy
Autor: Daniel Klawczyński


Cena oswojenia Dalekiej Północy 1
Daleka, dzika Północ. Fot. Daniel Klawczyński.
Cena oswojenia Dalekiej Północy 2
W norylskim autobusie. Fot. Daniel Klawczyński
Cena oswojenia Dalekiej Północy 3
Obchody Święta Zwycięstwa nad Faszyzmem. Fot. Daniel Klawczyński.
Cena oswojenia Dalekiej Północy 4
Kombinat - Matka i Ojciec mieszkańców Norylska. Fot. Daniel Klawczyński
Cena oswojenia Dalekiej Północy 5
Przyroda nie sprzyja tu człowiekowi. Fot. Daniel Klawczyński.
Zamra┼╝arka z mamutami To tu, na pó┼éwyspie Tajmyr, wyr─ůbano z lodu ca┼éego zamro┼╝onego mamuta. Ktokolwiek widzia┼é relacj─Ö z tego wydarzenia na kanale Discovery, nie zapomni tego miejsca. Okolice 70. równole┼╝nika i wzwy┼╝, dok┼éadnie na ┼Ťrodku wielkiej rosyjskiej Dalekiej Pó┼énocy. Arktyka. Wieczna zmarzlina si─Öga w tym miejscu 500 metrów, ma sta┼é─ů temperatur─Ö minus 7 stopni, wiec mamuty przechowuj─ů si─Ö tu jak w zamra┼╝arce. Jeden z okazów zosta┼é wydobyty w ca┼éo┼Ťci, a chyba nigdzie indziej na ┼Ťwiecie nie znaleziono tak wiele dobrze zachowanych szcz─ůtków tych zwierz─ůt. Na dalekiej „nieludzkiej ziemi”, w ekstremalnie surowym klimacie, le┼╝y miasto widmo – Norylsk. Wraz z przyleg┼éymi miastami-satelitami mieszka tam ok. 252 tysi─Öcy ludzi, nigdzie indziej nie istnieje taka aglomeracja. W Kanadzie, czy na Alasce, nikt jak dot─ůd nie wpad┼é na taki pomys┼é – budowa miasta za ko┼éem podbiegunowym to zdecydowanie nieop┼éacalna inwestycja. W tych krajach do kopal┼ä na pó┼énocnych rubie┼╝ach wysy┼éa si─Ö górników na krótkotrwa┼éy pobyt. Dwa tygodnie w bazie i zmiana. Po co utrzymywa─ç w skrajnie drako┼äskich warunkach ca┼ée miasto? W przypadku bogatych norylskich rud metali i kolonizacji Pó┼énocnej Syberii przyj─Öto inn─ů logik─Ö. Twórcy Norylska nie my┼Ťleli o ludziach. Liczy┼éy si─Ö, i nadal licz─ů, tylko surowce. Grunt pod osadnictwo przygotowali przymusowo zsy┼éani wi─Ö┼║niowie gu┼éagu, z czasem powsta┼éo ca┼ékiem poka┼║ne miasto z rozbudowana infrastruktur─ů. Plany kolonizacji odleg┼éej Arktyki sz┼éy ra┼║nie pod has┼éem przewodnim „ Priwratim Sibir w kraj wysakoj kultury” (Zmienimy Syberi─Ö w kraj wysokiej kultury). Pocz─ůtkowo w ogóle nie ogl─ůdano si─Ö na to, jak─ů przyjdzie zap┼éaci─ç za to cen─Ö. O ile na po┼éudniu Syberii kolonizacja mia┼éa jeszcze jakie┼Ť racjonalne przyczyny, to na Arktyce by┼éa wyzwaniem czysto szale┼äczym. A jednak si─Ö uda┼éo. W skrajnych warunkach funkcjonuj─ů tu teatr, muzea, baseny – ca┼ée, niezwyk┼ée b─ůd┼║ co b─ůd┼║, miasto. Miastem rz─ůdzi kombinat-pa┼ästwo, kombinat-system. Do niego nale┼╝y wszystko wokó┼é, wraz z mieszka┼äcami. Ci ostatni za┼Ť ┼╝yj─ů tu niczym w wielkiej komunie. Koszty jej utrzymania s─ů ogromne. Mieszkania musz─ů by─ç ogrzewane przez jedena┼Ťcie miesi─Öcy, w czasie których nie mo┼╝na wy┼é─ůcza─ç grzejników, bo woda zamarznie i rozsadzi rury. Je┼Ťli w mieszkaniu jest za gor─ůco, pozostaje otworzy─ç okno. Najdziwniejsze miasto ┼Ťwiata O Norylsku s┼éyszy si─Ö niewiele. Spo┼Ťród innych du┼╝ych miast (pow. 100 tys. mieszka┼äców) rosyjskiej Dalekiej Pó┼énocy wyró┼╝nia si─Ö przede wszystkim stopniem odizolowania od reszty kraju i ┼Ťwiata. Jest swoist─ů wysp─ů na l─ůdzie. Nie prowadzi tam ┼╝adna droga czy linia kolejowa, ┼é─ůcz─ůca t─Ö metropoli─Ö z reszt─ů kraju. Przez wi─Öksz─ů cz─Ö┼Ť─ç roku mo┼╝na dotrze─ç tam jedynie samolotem, a latem równie┼╝ statkiem rzecznym do pobliskiej Dudinki. Izolacj─Ö t─ů pot─Öguje jeszcze fakt, ┼╝e miasto jest zamkni─Öte dla cudzoziemców. Tak by┼éo w┼éa┼Ťciwie zawsze w historii Norylska. Do po┼éowy lat 50. próbowano ukry─ç prawd─Ö o obozach pracy i zes┼éania. Wówczas miejsce to tworzy┼éo jeden z obozów Gu┼éagu – Noryl┼éag. Oficjalnie funkcjonowa┼é jedynie numer skrzynki pocztowej – 224. Istnienie tego miejsca by┼éo utajnione. Szacuje si─Ö, ┼╝e z powodu niewolniczej pracy w obozie Noril┼éag mog┼éo zgin─ů─ç nawet 800 tysi─Öcy zes┼éa┼äców. Po czasach stalinowskich nic si─Ö nie zmieni┼éo – Norylsk pozostawa┼é miastem zamkni─Ötym ze wzgl─Ödu na rol─Ö jednego z kluczowych o┼Ťrodków przemys┼éowych Zwi─ůzku Radzieckiego. A takie miasta izolowano w obawie przed wszechobecnymi szpiegami imperializmu. Otwarcie nast─ůpi┼éo dopiero, gdy ZSRR upad┼é. Nie na d┼éugo zreszt─ů – w 2001 r. ponownie zakazano cudzoziemcom wjazdu do Norylska. Tym razem ze wzgl─Ödu na walk─Ö z narkomani─ů i epidemi─ů AIDS. Naocznie przekona┼éem si─Ö, ┼╝e istnieje co najmniej jeszcze jeden powód zamkni─Öcia tej aglomeracji przed ┼Ťwiatem. To katastrofalne zanieczyszczenie ┼Ťrodowiska przez lokalny przemys┼é oraz jego wp┼éyw, by─ç mo┼╝e znacznie bardziej destrukcyjny, na ┼╝ycie i zdrowie mieszka┼äców miasta. Dba┼éo┼Ť─ç o ┼Ťrodowisko i tubylców to koszty, których nikt nie chce ponosi─ç. Poza tym w┼éadze chc─ů chroni─ç lokalny rynek pracy. D┼éugi rubel, jak nazywaj─ů go tu Rosjanie, to chyba jedyny – za to bardzo silny – magnes dla przyje┼╝d┼╝aj─ůcych do Norylska ludzi. ┼Ürednia pensja w tutejszym kombinacie to, bagatela, ok. tysi─ůca dolarów miesi─Öcznie. W Rosji to fortuna. Surowcowe serce Imperium Oto pierwsze doznania, jakie si─Ö nasuwaj─ů tu┼╝ po przybyciu, w drodze z lotniska do miasta po┼éo┼╝onego 40 km dalej. Surowy krajobraz. Nisko wisz─ů szare chmury. Doko┼éa jednolity gruby kobierzec ┼Ťniegu, cho─ç w Europie wiosna ju┼╝ w pe┼éni. Na poboczach ┼Ťmieci i sterty z┼éomu. Ani ┼Ťladu drzew. Im bli┼╝ej Norylska, tym gorzej. Miasto przykryte jest ci─Ö┼╝kim dymem z wysokich kominów. Kilometry pordzewia┼éych rur biegn─ů we wszystkich kierunkach bez logicznego, wydaje si─Ö, planu i celu. W oddali p┼éaskie góry, gdzie wybudowano kopalnie. Wokó┼é miasta porozrzucane s─ů stare hale, ceglane budynki fabryczne, jakie┼Ť magazyny i bocznice kolejowe. Wygl─ůda to jak upad┼éa i rozszabrowana fabryka, ale to tylko pozory. To tutaj stan naturalny, wida─ç ruch, fabryki pracuj─ů. Doje┼╝d┼╝amy. Wielkie blokowisko postawione w szczerym polu. Wi─Ökszo┼Ť─ç budynków ma od pi─Öciu do o┼Ťmiu pi─Öter. Najzimniejsze miasto ┼Ťwiata. Ponad 300 kilometrów za kr─Ögiem polarnym. Klimat bez niespodzianek. Zwykle jedena┼Ťcie miesi─Öcy zimy, reszta to lato. Temperatury pomi─Ödzy minus 60 st. C, a plus 25 st. C. Mróz trzyma przez ponad 280 dni w roku. ┼Ünieg mo┼╝e zacz─ů─ç pada─ç nawet w ┼Ťrodku lata. W zimie, gdy przychodzi "cziornaja purga" – lodowaty wiatr, wiej─ůcy z pr─Ödko┼Ťci─ů od 40 do 200 km na godzin─Ö – nie da si─Ö wyj┼Ť─ç na odkryt─ů przestrze┼ä. Klimat w okolicach Norylska jest wyj─ůtkowo niekorzystny dla cz┼éowieka. Pe┼éna noc polarna, powoduj─ůca ci─Ö┼╝kie stany depresyjne, trwa tu 67 dni. Tyle samo Pe┼éne polarne lato, wywo┼éuj─ůce bezsenno┼Ť─ç. Gdy w ┼Ťrodku lata zaczyna pada─ç ┼Ťnieg, nie wiadomo, czy jest to podmuch poprzedniej czy zapowied┼║ nast─Öpnej zimy. Tak mog┼éaby wygl─ůda─ç ziemia po wybuchu nuklearnym. Ale to przecie┼╝ Norylsk, miasto, w którym mo┼╝na zobaczy─ç powietrze… Jedno z surowcowych zag┼é─Öbi Rosji. Wydobywa si─Ö tu i przerabia nikiel, mied┼║, kobalt. Specjalistyczne zak┼éady tworz─ů z rudy koncentrat bogaty w platyn─Ö, z┼éoto i srebro, zawieraj─ůcy rzadkie na Ziemi pierwiastki – iryd, tellur i hafn. Tego ostatniego jest w skorupie ziemskiej tylko kilka ton. Stosuje si─Ö go w reaktorach j─ůdrowych. Pi─Ö─ç kilo hafnu, które rocznie daje Norylsk, to dwie trzecie ca┼éej ┼Ťwiatowej produkcji. Kombinat dostarcza te┼╝ blisko 25 proc. produkowanego w ┼Ťwiecie niklu i ponad 45 proc. palladu. W sumie na tajmyrskiej ziemi w okolicach Norylskich Gór, w wydobywanych rudach udokumentowano zwi─ůzki a┼╝ 54 cennych pierwiastków, g┼éównie metali szlachetnych i kolorowych.

JeÂli chcesz przeczytaŠ ca│y artyku│ zaloguj siŕ
JeÂli nie posiadasz konta, zarejestruj siŕ

wersja do wydruku



AktualnoÂci:
Japońskie fascynacje...
Koreańska awangarda ...
Akustyczna Marika...
Wszystkie wojny fotor...
Naga prawda o pilotac...

Kapela ze Wsi Warszawa

Kimar Studio

wypady.pl

Subnet Internet (C)2003